JoomlaStats Activation


Designed by:
SiteGround web hosting Joomla Templates
Znaczenie muzyki w terapii zaburzeń emocjonalnych młodzieży w praktyce codziennej

„Gdzie słowa zawodzą, tam muzyka mówi”- Hans Christian Andersen.

Muzyka, ruch stanowią w naszej codziennej praktyce psychologicznej marginalne tło w leczeniu zaburzeń nerwicowych dzieci i młodzieży. O dużej mocy muzyki i jej pozytywnego oddziaływania świadczy fakt, iż jest ona fundamentalnym atrybutem egzystencji każdego człowieka, szczególnie młodego.

 

Moje dotychczasowe doświadczenia, wynikające z praktyki opartej głównie na obserwacji zachowań szczególnie dzieci i młodzieży pozwalają stwierdzić, iż funkcjami muzyki mogą być: diagnoza stanu emocjonalnego, inteligencji, temperamentu, odreagowanie (wyzwalanie zablokowanych emocji), uspokajanie, zaspokajanie potrzeb estetycznych, doznanie przyjemności (wywołanie jej), rozwijanie wyobraźni.

W moich rozważaniach chciałabym się skupić nad funkcją związaną z odreagowaniem zablokowanych emocji, które stanowią źródło stresu, przyczyniając się do powstawania wielu chorób, zaburzeń nerwicowych.

Aby zrozumieć terapeutyczne i rekreacyjne działanie muzyki konieczne jest zapoznanie się z istotą stresu. We współczesnych pracach psychologicznych terminem stres określa się („Psychologia” pod red. T.Tomaszewskiego):
„szczególny rodzaj sytuacji (sytuacje stresowe) bądź czynników oddziałujących na człowieka (stressory); stan wewnętrzny oznaczający napięcie emocjonalne o ujemnym znaku (stan stressu); zmiany w zachowaniu się zarówno pod względem sprawności, jak i przejawów ekspresyjnych, występujące na skutek działania sytuacji stressowej”.

Stanem stressu Funkenstein (i współpracownicy) nazywa emocje i reakcje na sytuacje stresowe.

Jan Wierszyłowski w „ Psychologia muzyki” odnosi się do definicji Selye’go – chirurga i fizjologa, który stres  ujmuje jako „zużycie ustroju, które można obiektywnie mierzyć określając językiem chemii i fizyki zmiany charakterystyczne dla GAS – ogólnego zespołu przystosowania”. Stres powoduje, bowiem wydzielanie przez gruczoły pewnych substancji (hormonów)  mogących wywołać stan podobny do upojenia alkoholowego. Metodami chemicznymi można ustalić ilość hormonów wytworzonych w czasie stresu oraz określić obiektywnie wielkość stresu na podstawie dających się mierzyć skutków wywołanych w ustroju. Ma to ogromne znaczenie dla zachowania się człowieka. Albowiem centrum emocjonalne mózgu jest połączone nerwami z każdym organem ciała. Badania przeprowadzone przez E. Galińską dowodzą, iż muzyka, jest jednym z głównych czynników, które potrafią dokonać przerwania nadmiernego napięcia emocjonalnego, działają odprężająco, wspomagają przywrócenie równowagi. Leczą i zapobiegają zatruciom hormonalnym wywołanym przez negatywne napięcia emocjonalne tj. gniew, złość, nienawiść, chęć zemsty.

Powstaje pytanie: w jaki sposób? Jeżeli stan stresu w jakiejś części ustroju  (stres miejscowy) jest zbyt duży, potrzebujesz odmiany, musisz odpocząć. Zdaniem Selye’go, gdy normalny odpoczynek (np. sport, czytanie) nie może zatrzymać procesu przemęczenia organizmu - to należy zastosować środek leczniczy  dewiację, co oznacza odchylenie „przebiegu jakiegoś zjawiska od utartej drogi”. Zadziałanie na zasadzie wstrząsu, pobudzającego działania na wszystkie części ciała zapoczątkowującego pożądany proces odprężeniowy, rekreacyjny, który przerywa proces chorobotwórczy niszczący organizm. Takim wstrząsem dewiacyjnym może być muzyka.

Efektywność terapeutyczna muzyki jest bardzo różna, zależnie od funkcji, jaką w konkretnym leczeniu ma pełnić. Muzyka stanowi jeden z głównych środków niewerbalnej komunikacji między terapeutą a pacjentem, wówczas, gdy wyrażanie  emocji, dotarcie do nich oraz porozumienie słowne z pacjentem jest niemożliwe lub trudne do osiągnięcia.

E. Galińska klasyfikuje psychoterapeutyczne metody muzykoterapii w 7 grup:

1) odreagowująco – wyobrażeniowe oraz aktywizujące emocjonalnie
2) treningowe, stosowane najczęściej w terapii behawioralnej
3) relaksacyjne, stosowane w różnych dziedzinach medycyny
4) komunikatywne, związane z uczuciem komunikacji społecznej
5) kreatywne, w postaci improwizacji instrumentalnej, wokalnej i ruchowej
6) psychodeliczne, ekstatyczne , estetyzujące, kontemplacyjne
7) muzyczny trening uwrażliwienia uczący dostrzegania przejawów i odgłosów życia w muzyce

W pierwszym etapie terapii zaburzeń nerwicowych, moczenia nocnego, trudności emocjonalnych w zależności od aktualnego stanu pacjenta, potrzeby chwili dobre rezultaty przynoszą metody relaksacyjne oraz odreagowująco- wyobrażeniowe. Stosowane często jako „podkład” prowadzonych zajęć lub konkretne ćwiczenie połączone często z wizualizacją. Zajęcia kończą się informacją od pacjenta o jego odczuciach, spostrzeżeniach. Posiedzenie terapeutyczne posiada wówczas charakter receptywny. W dalszej części terapii stosuję bardziej aktywne formy muzykoterapii, które w klasyfikacji Galińskiej określane są jako kreatywne, w postaci improwizacji ruchowej.

Pomysł prowadzenia takich zajęć jest zaczerpnięty z warsztatów prowadzonych przez J. Zwoleńską zatyt. „Wyrazić siebie przez ciało”. Terapia oparta jest na m.in. elementach kinezjologii edukacyjnej, dotyku dla zdrowia, muzyce oraz improwizacji ruchu. Każdemu meridianowi, przyporządkowana jest określona pora roku (rytm życia człowieka), która z kolei jest powiązana z odpowiednią tonacją muzyki, kolorem, kształtem, kierunkiem ruchu. Podczas spotkania terapeutycznego proponuję klientowi improwizację ruchu do muzyki (jej rodzaj jest dostosowany do potrzeb odbiorcy). Celem takich zajęć jest uwolnienie negatywnych napięć, dotarcie do emocji blokujących i przygotowanie do transformacji, czyli zmian w zachowaniu oraz kolorycie przeżywanych emocji. W terapii można wykorzystać tę formę pracy również jako diagnozę stanu pacjenta – ujawnianie jego „wnętrza” pod wpływem aktywności muzycznej, dostarcza nam informacji, z czym ma trudności, czy potrafi nazwać emocje. Większe rezultaty osiągniemy, gdy pacjent improwizuje z zamkniętymi oczyma.

Istotne znaczenie dla przebiegu takich zajęć mają: miejsce spotkania (zapewnienie poczucia bezpieczeństwa), wygląd pomieszczenia, jakość odbioru muzyki, wygodne siedzenie – pozycja (zajęcia typu relaksacyjnego), stopień zaufania do terapeuty, zgoda pacjenta na taką formę pracy.

W trakcie pracy z klientem dążymy do budowania własnej kolekcji muzycznej – „w trosce o duszę, – czyli takiej, przy której można odpocząć, uspokoić się, zebrać myśli, otworzyć się na przepływ twórczej energii czy wezwać swoje dary i talenty” (E. Foley- „Zakochaj się w życiu”).

Zainteresowanym proponuję konkretne recepty muzyczne  zawarte w polskim kompendium wiedzy o psychologii muzyki, pod tym samym tytułem „Psychologia muzyki” J. Wierszyłowskiego. Proponowane zestawy utworów muzycznych do słuchania uwzględniają typ choroby jak również klasyfikację utworów muzycznych „według ich wyrazu”. Wszystkie propozycje to utwory muzyki klasycznej, poważnej. W pracy z młodzieżą (w wieku gimnazjalnym) sięgam do różnych gatunków i rodzajów muzyki, kierując się podobnie jak E. Galińska siłą wyrazu danego utworu oraz „gustem muzycznym” klienta.

Improwizacja ruchu jest łatwiejsza dla młodzieży, gdy początkowo wykonuje ją przy muzyce, której słucha, na co dzień.

Późniejszy „zestaw terapeutyczny” zawiera: utwory instrumentalne – inspirujące do działania, wyrażania emocji:J. M. Jarre, M., Oldfield, A.Vollenweider;

utwory muzyki klasycznej – Beethoven (Oda do radości, Sonata księżycowa), Mozart (m.in.Eine Kleine Nachtmusik).Utwory Mozarta, jak dowiodły badania amerykańskiego muzykoterapeuty Don Campbella mają olbrzymi wpływ na ludzki mózg i zdrowie. Jego pacjenci odzyskiwali harmonię ciała i umysłu, za sprawą czystości i prostoty rytmów oraz melodii – optymalnie wysoka częstotliwość. Ponadto badania przeprowadzone przez dział Neurobiologii Uczenia się i Pamięci Uniwersytetu Stanowego w Kalifornii wykazały związek pomiędzy muzyką a umiejętnością myślenia przestrzennego. Słuchanie muzyki Mozarta pomaga w „organizowaniu” funkcjonowania mózgu, a szczególnie procesów myślenia przestrzenno-czasowego, zachodzących w prawej półkuli. Rezultatem jest udoskonalona umiejętność koncentrowania się na zadaniu  (E.Foley);

Ravel (Szacherezada), Czajkowski (Jezioro łabędzie);

klasyka rocka – Pink Floyd (wyciszające utwory), Deep Purple, Queen, Led Zeppelin (wyładowanie silniejszych emocji);

utwory poważne i nastrojowe – L. Cohen;

kasety, płyty z muzyką relaksacyjną.

W muzyce jest radość, tęsknota, żywiołowość, energia, czasem ból i cierpienie, dlatego też, dzięki swej uniwersalności każdy odnajduje w niej to, co w danym momencie życia pozwoli mu na odbudowę zmęczonej duszy, odreagowanie czy ukojenie. Szczególnie mocno polecam zastosowanie muzyki, w terapii stanów depresyjnych u młodzieży, bo tam „gdzie słowa zawodzą”, a dusza potrzebuje ukojenia, „muzyka mówi”.

 

Opracowała: mgr Hanna Malara

 

LITERATURA:

 

  1. J. Wierszyłowski – „Psychologia muzyki”, PWN, Warszawa 1981
  2. E. Galińska – Psychoterapeutyczne założenia psychoterapii. „Psychoterapia”, Kraków 1997
  3. E. Foley – „Zakochaj się w życiu”, Wydawnictwo Ravi, Łódź 2002
  4. Red. T. Tomaszewski – „Psychologia”, PWN, Warszawa 1978